Post Office Monthly Income Scheme (POMIS) પાંચ વર્ષની સરકાર સમર્થિત બચત યોજના છે. તેમાં એકસાથે રકમ જમા કર્યા પછી દર મહિને વ્યાજ મળે છે અને મુદત પૂરી થયા બાદ મૂળ રકમ પરત મળે છે. હાલનો વ્યાજદર 7.4% પ્રતિ વર્ષ છે. આ દર સરકાર દ્વારા ત્રિમાસિક ધોરણે સમીક્ષવામાં આવે છે, તેથી ખાતું ખોલતા પહેલાં India Post પર તાજેતરનો દર તપાસવો જરૂરી છે.
POMIS એવા લોકો માટે ઉપયોગી બની શકે છે જેમને બજારના ઉતાર-ચઢાવ વગર નિયમિત માસિક આવક જોઈએ છે. જોકે વ્યાજ taxable છે, deposit પર Section 80C deduction મળતું નથી અને મળતા વ્યાજ પર automatic compounding થતું નથી.
POMISની મુખ્ય માહિતી
| વિગત | હાલનો નિયમ |
|---|---|
| વ્યાજદર | 7.4% પ્રતિ વર્ષ, દર મહિને ચૂકવવાપાત્ર |
| મુદત | 5 વર્ષ |
| Minimum deposit | ₹1,000 |
| Single account limit | ₹9 લાખ |
| Joint account limit | ₹15 લાખ |
| Joint holders | વધુમાં વધુ 3 પુખ્ત વ્યક્તિ |
| Premature closure | એક વર્ષ બાદ deduction સાથે |
| Section 80C | લાભ ઉપલબ્ધ નથી |
| Interest tax | લાગુ પડતા income-tax rules પ્રમાણે taxable |
દર મહિને કેટલી આવક મળે?
માસિક વ્યાજની સરળ ગણતરી:
Deposit × વાર્ષિક વ્યાજદર ÷ 12
| એક વખતનું રોકાણ | અંદાજિત માસિક વ્યાજ |
|---|---|
| ₹1,00,000 | ₹617 |
| ₹3,00,000 | ₹1,850 |
| ₹4,50,000 | ₹2,775 |
| ₹9,00,000 | ₹5,550 |
| ₹15,00,000 joint account | ₹9,250 |
આ ગણતરી 7.4%ના દરે tax પહેલાંની છે. Post Officeના actual creditમાં roundingનો થોડો તફાવત હોઈ શકે છે. માસિક વ્યાજ principalમાં ઉમેરાતું નથી; તેને અલગથી reinvest કરો તો તે અલગ રોકાણ ગણાશે.
POMIS account કોણ ખોલી શકે?
- પોતાના નામે એક પુખ્ત વ્યક્તિ;
- વધુમાં વધુ ત્રણ પુખ્ત વ્યક્તિ jointly;
- 10 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરનો minor પોતાના નામે; અથવા
- Minor અથવા કાયદેસર રીતે સંભાળ જરૂરી વ્યક્તિના વતી guardian.
NRI નવું POMIS account ખોલી શકતા નથી. એક વ્યક્તિ એકથી વધુ account રાખી શકે છે, પરંતુ તમામ single અને joint accountsમાં મળીને પોતાની લાગુ પડતી deposit limit ઓળંગી શકાતી નથી.
ખાતું ખોલવા માટે શું જોઈએ?
- Account-opening form અને KYC form;
- Aadhaar અથવા લાગુ પડતો માન્ય identity proof;
- PAN અથવા નિયમો મુજબ Form 60;
- Address proof;
- તાજેતરના photographs;
- Nomineeની વિગતો; અને
- Monthly interest credit માટે bank અથવા Post Office Savings Accountની વિગતો.
ખાસ કેસમાં Post Office વધારાના documents માગી શકે છે. Photocopies સાથે verification માટે original documents પણ લઈ જવા યોગ્ય છે.
POMIS account કેવી રીતે ખોલવું?
- Single કે joint account પસંદ કરો: Joint account હોય તો તમામ holdersની KYC અને હાલના POMIS deposits તપાસો.
- Deposit નક્કી કરો: રકમ ₹1,000થી શરૂ થાય છે અને ₹1,000ના ગુણાંકમાં જમા કરવી પડે છે.
- Post Officeની મુલાકાત લો: National Savings Monthly Income Accountનું હાલનું form માગો.
- Form અને KYC જમા કરો: Nominee તથા monthly payoutની વિગતો સ્પષ્ટ આપો.
- Deposit કરો: Branch સ્વીકારે તે payment mode દ્વારા એક વખતની રકમ જમા કરો.
- Passbook તપાસો: Opening date, maturity date, interest rate, deposit, nominee અને payout account સાચાં છે તેની ખાતરી કરો.
હાલ account opening સામાન્ય રીતે Post Office મારફતે થાય છે. કોઈ third-party website અથવા agentને OTP, password અથવા અનાવશ્યક payment આપશો નહીં.
પાંચ વર્ષ પહેલાં account બંધ કરવું હોય તો
| બંધ કરવાનો સમય | નિયમ |
|---|---|
| એક વર્ષ પહેલાં | Premature closure ઉપલબ્ધ નથી |
| એક વર્ષ બાદ અને ત્રણ વર્ષ સુધી | Depositમાંથી 2% deduction |
| ત્રણ વર્ષ બાદ પરંતુ maturity પહેલાં | Depositમાંથી 1% deduction |
| પાંચ વર્ષ બાદ | Premature-closure deduction નહીં |
ઉદાહરણ તરીકે, ₹5 લાખનું account બે વર્ષ પછી બંધ કરો તો 2% એટલે ₹10,000 deduction થઈ શકે છે. Closure માટે prescribed form અને passbookની જરૂર પડી શકે છે.
Tax વિશે શું ધ્યાન રાખવું?
POMIS deposit પર Section 80C deduction મળતું નથી. મળતું monthly interest સામાન્ય રીતે “Income from Other Sources” તરીકે taxable હોય છે. TDS ન કપાયો હોય તો પણ interest tax-free બની જતું નથી. તમારી કુલ interest income અને tax status પ્રમાણે returnમાં તેને દર્શાવવાની જરૂર પડી શકે છે.
Tax rules વ્યક્તિ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. મોટી deposit અથવા અન્ય interest income હોય તો લાગુ પડતા નિયમો તપાસો.
POMIS કોના માટે ઉપયોગી થઈ શકે?
POMIS એવા લોકો માટે વિચારવા યોગ્ય છે જેમને પાંચ વર્ષ માટે predictable monthly income જોઈએ છે અને principalમાં market fluctuation ન જોઈએ. Retirees અથવા નિયમિત household expense માટે વધારાની આવક ઇચ્છતા પરિવારો તેનો વિચાર કરી શકે છે.
પરંતુ એક વર્ષની અંદર principalની જરૂર પડી શકે, લાંબા ગાળાની growth મુખ્ય લક્ષ્ય હોય અથવા tax-efficient return જોઈએ તો POMIS એકલું પૂરતું ન હોઈ શકે. પાત્ર senior citizensએ SCSS સહિતના વિકલ્પો સાથે rate, payout frequency, liquidity અને taxની સરખામણી કરવી જોઈએ.
સામાન્ય પ્રશ્નો
₹9 લાખ પર દર મહિને કેટલું વ્યાજ મળે?
7.4%ના દરે tax પહેલાં અંદાજે ₹5,550 પ્રતિ મહિનો.
શું senior citizensને વધારે વ્યાજ મળે છે?
ના. POMISમાં senior citizens માટે અલગ interest rate નથી.
શું monthly interest પર વધારાનું વ્યાજ મળે છે?
ના. Monthly interest અલગથી reinvest ન કરો તો તેના પર POMISનું વધારાનું વ્યાજ મળતું નથી.
સત્તાવાર માહિતી
Interest rate અને scheme rules બદલાઈ શકે છે. Account ખોલતા પહેલાં ઉપર આપેલા official sources પર હાલની માહિતી તપાસો.